Người nữa cũng để lại nhiều dấu ấn trong phong trào văn nghệ Gang Thép, đó là nhạc sĩ Vĩnh Hải (1943 - 2006). Trước đây ông công tác tại Đoàn Văn công Quân khu 3 (đóng ở Hải Phòng). Năm 1993 ông nghỉ hưu, chuyển về Khu Gang Thép sinh sống.
Nhạc sĩ Vĩnh Hải và bút tích một số bản nhạc về Gang Thép của ông
Dấu ấn mà ông để lại cho phong trào văn hóa văn nghệ Gang Thép là phương pháp dàn dựng tổng thể, đạo diễn bài bản một chương trình văn nghệ: Viết ca khúc, sắp xếp liên kết các tiết mục để chương trình mang màu sắc riêng của từng đơn vị một cách chuyên nghiệp. Từ giữa những năm chín mươi, những chương trình văn nghệ của các xưởng, mỏ, nhà máy trong Công ty thường xây dựng trên cái “gu” ấy, có một phần không nhỏ ảnh hưởng của ông.
Nhạc sĩ Vĩnh Hải hồi đầu mới về Gang Thép thường bảo: “Cát-xê không đơn thuần là giá tiền, mà đó là giá trị nghệ thuật của anh…”.
Tôi nhớ mãi cái dáng thấp mập, ánh mắt như cười khi tranh luận về màu sắc riêng trong những ca khúc viết về Gang Thép, nhớ những lần ông đèo tôi vào Mỏ Sắt Trại Cau trên chiếc xe máy Simson để dàn dựng chương trình văn nghệ. Hồi ấy nghèo mà thật vui. Từ những ngày tháng này mà các ca khúc ông viết đa phần nói về các mỏ, như Mỏ sắt Trại Cau, Mỏ than Làng Cẩm, Mỏ than Núi Hồng, với các ca khúc: “Tự hào Mỏ sắt Trại Cau”, “Như lá”, “Gang Thép một tình yêu”. Và nổi bật nhất là ca khúc: “Âm vang hầm lò”, ý thơ của nhà thơ Nguyễn Khoái: “Dưới hầm lò chẳng thấy gì đâu, chỉ thấy có ngọn đèn trên đầu di động, dưới hầm lò chẳng thấy gì đâu, chỉ thấy gió lùa...”.
Ngôn ngữ của âm nhạc thật tuyệt vời, sâu lắng, kích hoạt cảm xúc từ trong tiềm thức, nó làm nốt những gì mà câu chữ bất lực không thể diễn đạt tới. Và khi ấy, chúng tôi chỉ nghe thôi đã như thấy: “Tiếng bước chân vang vọng trong hầm lò, tiếng ầm ì của dòng gang sôi chảy, tiếng lanh canh đùng đục của những dây thép cán ra lò…”.
Theo bài "Mầu của Gang Thép trong những ca khúc về Thép Gang " của Trần Giáp
Tượng đài Hồ Chí Minh tại thủ đô Havana, Cuba, được hoàn thành vào dịp kỷ niệm 113 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh 19/5/2003.
Kiến trúc sư Cuba Yoel Diaz Gutieres là người thiết kế tượng đài. "Đất nước và nhân dân Việt Nam luôn nằm trong trái tim của những người dân Cuba chúng tôi. Đó cũng là động lực thôi thúc tôi tìm hiểu về lịch sử Việt Nam, về Chủ tịch Hồ Chí Minh để làm nên tượng đài này", ông từng chia sẻ.
Tượng đài được đặt trong Công viên Hòa bình. Cuba ngày 20/4 tổ chức lễ đổi tên công viên Hòa bình thành Công viên Hồ Chí Minh, nhân dịp Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ thăm chính thức nước này.
Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ dự lễ đổi tên công viên Hòa bình thành công viên Hồ Chí Minh tại thủ đô Havana, Cuba chiều 20/4.
"Chứng kiến giây phút công viên Hòa bình được đổi tên thành công viên Hồ Chí Minh, dấu mốc mang tính biểu tượng về tình cảm hữu nghị đặc biệt Việt Nam - Cuba, tự đáy lòng mình, chúng tôi xin bày tỏ sự xúc động và biết ơn chân thành đối với tình cảm và tấm lòng của nhân dân Cuba anh em", Chủ tịch Quốc hội Vương Đình Huệ phát biểu tại buổi lễ.
Công viên cũng gắn biển cung cấp thông tin về thân thế, sự nghiệp của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Quan chức ngoại giao Việt Nam và đại diện chính quyền thủ đô Mexico City, Mexico đặt hoa tại tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Công viên Tự do các Dân tộc ngày 22/5/2015.
Bức tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh làm việc bên bộ bàn ghế mây được khánh thành tháng 1/2009 tại công viên ở thủ đô Mexico City. Trên bức tường đằng sau bức tượng có ghi dòng chữ vàng "Không có gì quý hơn độc lập tự do" bằng tiếng Tây Ban Nha.
Đây là tác phẩm của nhà điêu khắc Pedro Ramírez Ponzanell, người nổi tiếng với các bức tượng được đặt ở nhiều địa điểm tại Mexico cũng như trên khắp thế giới.
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Pháp được khánh thành vào năm 2005. Bức tượng bán thân làm bằng đồng, cao hai mét, có ghi dòng chữ "Vị anh hùng giải phóng dân tộc và Danh nhân văn hóa Việt Nam", được đặt ở công viên Montreau, thành phố Montreuil, ngoại ô thủ đô Paris.
Trong lễ khánh thành tượng đài, thị trưởng thành phố Montreuil Jean Pierre Brard lúc bấy giờ nói rằng bức tượng là một cách thể hiện tình cảm của người dân thành phố cũng như nhân dân Pháp dành cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ông mô tả Chủ tịch Hồ Chí Minh là tấm gương đấu tranh cho các dân tộc bị áp bức, nô lệ trên thế giới, đồng thời khẳng định đây sẽ là biểu tượng cho tình đoàn kết hữu nghị giữa hai quốc gia.
Tượng đài Hồ Chí Minh ở thủ đô Moskva, Nga, được đặt tại quảng trường cùng tên tại quận Akademichesky. Công trình được khánh thành vào ngày 18/5/1990, nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Tượng đài khắc họa chân dung Chủ tịch Hồ Chí Minh đang mỉm cười, cùng hình tượng chàng trai Việt Nam ở tư thế chuẩn bị bật dậy. Phía dưới tượng đài có ghi dòng chữ "Không có gì quý hơn độc lập tự do".
Tác giả của tượng đài là nhà điêu khắc Vladimir Yefimovich Tsigal và kiến trúc sư Roman Grigoryevich Kananin. Nhà điêu khắc Tsigal đã đến thăm Việt Nam năm 1985 để tìm hiểu về Chủ tịch Hồ Chí Minh cho dự án mình.
Theo ông, "vòng tròn là hình tượng Mặt Trời, thể hiện mơ ước về một Việt Nam với tương lai tươi sáng" và hình ảnh hai cây tre bên dưới bắt nguồn từ hiểu biết của ông về loại cây đặc trưng này của Việt Nam. "Cây tre có thể bị uốn cong nhưng khó bị bẻ gãy, giống như ý chí và sức mạnh Việt Nam".
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng xuất hiện ở một số địa danh khác của Nga như thành phố Ulianovsk, quê hương của Lenin, Saint Petersburg hay Vladivostok.
Trong ảnh là tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh được đặt tại quảng trường cùng tên ở thành phố Ulianovsk.
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh tại thành phố Zalaegerszeg, cách thủ đô Budapest, Hungary, khoảng 240 km về phía tây.
Bức tượng do nhà điêu khắc nổi tiếng Hungary Marton László thực hiện vào năm 1976. Hình tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh được ông László thể hiện một cách dung dị, gần gũi, cùng câu nói nổi tiếng "Không có gì quý hơn độc lập tự do" được khắc phía sau.
Bức tượng đã đoạt giải của Bộ Văn hóa Hungary vào năm 1977 và trở thành một phần văn hóa của thành phố Zalaegerszeg.
Tháng 5/2008, nhân dịp kỷ niệm 118 năm ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh và 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao với Việt Nam, chính phủ Singapore đã khánh thành bia tưởng niệm tại khuôn viên Bảo tàng Văn minh châu Á.
Đến tháng 9/2011, Ủy ban Di sản Quốc gia Singapore, đại sứ quán Việt Nam tại Singapore và Bảo tàng Hồ Chí Minh đã thống nhất đặt thêm bức tượng đồng của Chủ tịch Hồ Chí Minh bên cạnh bia tưởng niệm.
Bức tượng bán thân được đúc bằng đồng, cao 0,55 m, ngang 0,36 m. Mặt trước văn bia là thông tin song ngữ Anh - Việt giới thiệu ngắn gọn về tiểu sử Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Mặt sau tấm bia tưởng niệm bên cạnh bức tượng có khắc bài thơ "Nghe tiếng giã gạo" nằm trong tập thơ "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Khu lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại bản Xiềng Vang, xã Xiềng Mương, huyện Noong Bốc, tỉnh Khamuane, Lào, được xây dựng bên dòng sông Mekong. Nơi đây đang lưu giữ nhiều hình ảnh, hiện vật trong quá trình hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Lào.
Công trình rộng khoảng 1,6 ha, hoàn thành vào năm 2012 với nhiều hạng mục, từ gian thờ được xây dựng theo thiết kế và bản vẽ của Việt Nam, nhà trưng bày tư liệu, hình ảnh về Chủ tịch Hồ Chí Minh xây theo kiến trúc Lào. Trong khu lưu niệm còn có nhà đón khách, nhà tưởng niệm, khuôn viên cây cảnh, ao cá.
Gian thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh bên trong khu lưu niệm tại bản Xiềng Vang, tỉnh Khamuane, Lào.
Tượng đài Chủ tịch Hồ Chí Minh trong Công viên ASEAN, Manila, Philippines. Tượng đài được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 35 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Việt Nam - Philippines vào tháng 10/2011.
Hiện có khoảng 35 công trình về Chủ tịch Hồ Chí Minh tại 22 quốc gia ở khắp các châu lục.
Sáng 19/5/1890, giữa hương sen thơm ngào ngạt, trong ngôi nhà tranh vách nứa 3 gian ở làng Hoàng Trù, xã Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An, cậu bé Nguyễn Sinh Cung đã cất tiếng khóc chào đời.
Thân mẫu Chủ tịch Hồ Chí Minh - bà Hoàng Thị Loan (1868-1901), sinh ra và lớn lên trong một gia đình có truyền thống nho học, yêu nước. Cha của bà là cụ Hoàng Xuân Đường, một nhà nho nhân văn có tiếng trong vùng. Vượt qua lễ giáo phong kiến, cụ Hoàng Xuân Đường đã gả con gái cho cậu học trò nghèo mồ côi Nguyễn Sinh Sắc (1862-1929) mà ông nuôi ăn học.
Năm 1883, cụ Hoàng Xuân Đường đã cắt đất, dựng một căn nhà mái lá, vách nứa 3 gian ở phía tây khu vườn cho con gái và con rể ở.
Trong ngôi nhà tranh 3 gian, ở Làng Hoàng Trù (còn có tên khác là Làng Chùa), xã Kim Liên, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An là sự miệt mài đèn sách của ông Nguyễn Sinh Sắc, sự tần tảo thủy chung của bà Hoàng Thị Loan.
Cũng chính trong căn nhà này, bà Hoàng Thị Loan đã hạ sinh người con gái Nguyễn Thị Thanh (1884), con trai Nguyễn Sinh Khiêm (1888) và đặc biệt, sáng 19/5/1890, cậu bé Nguyễn Sinh Cung (sau này là Nguyễn Tất Thành, Nguyễn Ái Quốc, Hồ Chí Minh) cất tiếng khóc chào đời giữa mùa hoa sen nở rộ.
Gian nhà ngoài là nơi học tập và nghỉ ngơi của ông Nguyễn Sinh Sắc, đầu hồi là chiếc án thư, nghiên mực và ống đựng bút lông. Đây là nơi hàng ngày ông Nguyễn Sinh Sắc mài dùi kinh sử và đón ông Hoàng Xuân Đường sang trao đổi văn chương, bình văn, bình thơ.
Tư tưởng yêu nước chính là yêu dân của Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này một phần được ảnh hưởng từ người cha Nguyễn Sinh Sắc. Ông là một nhà nho cấp tiến, có nhân cách cao thượng. Ông xem thường lễ nghi phong kiến, khuyên răn con cái chớ học đòi dáng dấp nhà quan, coi trọng đạo đức, gìn giữ nếp sống trong sạch, giản dị, gần gũi nhân dân, thương yêu học trò...
Nếu như gian nhà ngoài là nơi ông Nguyễn Sinh Sắc dùi mài kinh sử thì ở gian thứ 2 là nơi sinh hoạt của bà Hoàng Thị Loan và các con.
Bà Nguyễn Thị An Vinh, cán bộ Phòng tuyên truyền, giáo dục - Khu di tích Kim Liên, cho biết: "Bà Hoàng Thị Loan là hình mẫu điển hình của người phụ nữ Việt Nam chịu thương, chịu khó, yêu thương và hi sinh vì chồng con vô điều kiện. Ban đêm, bà vừa ru con, vừa dệt vải để lo toan cho gia đình. Bà thức cùng chồng để ông Nguyễn Sinh Sắc học bài, nuôi giấc mộng đỗ đạt để giúp nước, giúp dân.
Chiếc võng dài 3,2m, rộng 1,5m, được đan bằng sợi cói bện vào nhau. Đêm đêm, trên chiếc võng này, cậu bé Nguyễn Sinh Cung say giấc ngủ trong tiếng ru ầu ơ, cùng những làn điệu dân ca ví, dặm của mẹ: "À ơi, con ơi mẹ dặn câu này/Chăm lo đèn sách cho tày áo cơm/Làm người đói sạch rách thơm/Công danh phủi nhẹ nước non phải đền".
Lời ru ngọt ngào sâu lắng, chứa đựng những mong muốn bình dị và gửi gắm lớn lao đã thấm dần vào tâm trí, hình thành nên nhân cách Hồ Chí Minh.
Nhiều du khách rưng rưng ngắm kỷ vật nơi Bác Hồ cất tiếng khóc chào đời (Video: Hoàng Lam)
Sau bao nhiêu năm bôn ba trong cuộc hành trình cứu nước, khi nghe thấy tiếng ru con của một người mẹ nơi xứ người, Bác Hồ đã thổn thức: "Xa nhà chốc mấy mươi niên/Đêm qua nghe tiếng mẹ hiền ru con". Và đến những giây phút cuối đời, Bác muốn nghe một làn điệu dân ca ví, dặm Nghệ Tĩnh trong nỗi nhớ thương người mẹ hiền và quê hương da diết.
Để chồng yên tâm dùi mài kinh sử, ngoài việc đồng áng, đêm đêm bà Hoàng Thị Loan ngồi vào khung cửi, miệt mài se sợi, dệt vải. Những tấm vải qua bàn tay khéo léo của bà trở thành nguồn thu nhập không nhỏ để trang trải cuộc sống, lo toan cho gia đình. Đây cũng chính là kỷ vật đã gieo vào tâm hồn Bác, tạo nên nhiều giá trị trong nhân cách của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Ngôi nhà nhỏ là nơi bà Hoàng Thị Loan sống cùng chồng và 3 con trong 11 năm trước khi chuyển vào Huế (năm 1895) để chồng có điều kiện học hành tốt hơn và mất ở đó khi mới 33 tuổi. Sau hơn một thể kỷ, mọi hiện vật trong nhà đều gần như nguyên vẹn, từ chiếc võng, khung cửi, chiếc rương gỗ cho đến đĩa dầu lạc đêm đêm vẫn thắp sáng để bà đưa thoi dệt vải, thức bầu bạn với chồng.
Hàng năm, đặc biệt là vào dịp sinh nhật Người, du khách muôn phương đã về đây để thăm và nghe kể về những năm tháng ấu thơ của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Anh Nguyễn Tuấn Thanh (30 tuổi, trú thành phố Cao Bằng, tỉnh Cao Bằng) chia sẻ: "Cao Bằng vinh dự là nơi đón Bác trở về sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước. Hôm nay, chúng tôi về đây, được tận mắt chứng kiến những vật dụng đơn sơ trong ngôi nhà nơi Bác sinh ra và bồi đắp nên tinh thần yêu nước, hình thành nhân cách lớn của một vĩ nhân dành trọn cuộc đời đấu tranh cho độc lập, tự do của Tổ quốc, tôi thấy rất xúc động, thiêng liêng và ý nghĩa".
